Địa chỉ IP là gì?

Internet là một mạng của các mạng, chuyển tiếp các gói dữ liệu từ router này sang router khác. Mỗi gói mang một địa chỉ IP nguồn và một địa chỉ IP đích, và mỗi router chỉ nhìn vào địa chỉ đích để quyết định gửi tiếp đi đâu — giống như trung tâm phân loại bưu điện chỉ nhìn vào mã bưu chính. Thiết bị của bạn nhận địa chỉ từ mạng mà nó tham gia (router ở nhà, nhà mạng khi dùng 4G/5G); router của bạn nhận địa chỉ công khai từ nhà mạng; nhà mạng nhận khối địa chỉ từ một cơ quan đăng ký khu vực. Vì địa chỉ được cấp theo khối gắn với các mạng, một địa chỉ cho biết thiết bị đang ở mạng nào, và đó cũng là lý do nó có thể được định vị đại khái nhưng không bao giờ chính xác.

Địa chỉ IPv4 trông như 203.0.113.42: bốn số từ 0 đến 255 ngăn cách bằng dấu chấm. Địa chỉ IPv6 trông như 2001:db8:85a3::8a2e:370:7334: tối đa tám nhóm chữ số thập lục phân ngăn cách bằng dấu hai chấm, với một chuỗi số 0 được rút gọn thành ::. Các địa chỉ như 192.168.1.1, 10.0.0.1 và 127.0.0.1 được dành cho mạng riêng và chính thiết bị của bạn — bạn sẽ gặp chúng ở khắp nơi, nhưng chúng không bao giờ xuất hiện trên Internet công cộng.

IANA nắm kho toàn cầu và ủy quyền các khối lớn cho năm cơ quan đăng ký khu vực — ARIN (Bắc Mỹ), RIPE NCC (châu Âu, Trung Đông, Trung Á), APNIC (châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam), LACNIC (Mỹ Latinh) và AFRINIC (châu Phi). Các cơ quan đăng ký cấp khối cho nhà mạng và tổ chức lớn, rồi các bên này gán từng địa chỉ cho khách hàng và thiết bị, thường là tự động qua DHCP. Tra cứu địa chỉ IP cho biết một địa chỉ thuộc cơ quan đăng ký và tổ chức nào.

Cho tới năm 1993, địa chỉ IPv4 được chia thành các lớp A, B và C với kích thước mạng cố định (16 triệu, 65 nghìn và 256 địa chỉ). Hệ thống đó đã được thay bằng CIDR, cho phép bất kỳ độ dài prefix nào, nhưng tên các lớp vẫn tồn tại trong sách giáo khoa và kỳ thi chứng chỉ. Bài các lớp địa chỉ IP giải thích chúng; chia subnet làm phép tính theo cách hiện đại.

IPv4, từ năm 1981, dùng địa chỉ 32 bit — khoảng 4,3 tỷ, đã cạn khi điện thoại và thiết bị thông minh xuất hiện. IPv6, chuẩn hóa năm 1998, dùng địa chỉ 128 bit, đủ để mỗi thiết bị có địa chỉ công khai riêng mãi mãi. Hai giao thức chạy song song; hầu hết kết nối hiện nay có IPv4, khoảng một nửa còn có IPv6, và trình duyệt âm thầm chọn giao thức nào hoạt động tốt hơn cho từng trang. Trang chủ hiển thị cả hai địa chỉ của bạn; kiểm tra IPv6 kiểm tra IPv6 có thực sự hoạt động trọn vẹn không. Chi tiết: IPv4 và IPv6.

Địa chỉ công khai của bạn là địa chỉ mà Internet thấy, do nhà mạng cấp cho router hoặc điện thoại của bạn. Trong nhà hoặc văn phòng, router cấp cho mọi thiết bị một địa chỉ riêng từ các dải dành sẵn (10.x.x.x, 172.16–31.x.x, 192.168.x.x) và chuyển đổi giữa hai loại (NAT). Đó là lý do laptop của bạn báo 192.168.1.20 trong khi trang này hiển thị một địa chỉ hoàn toàn khác: cả hai đều đúng, cho hai mạng khác nhau. Giải thích đầy đủ trong IP công khai và IP riêng.

Hầu hết kết nối cá nhân nhận địa chỉ động từ một kho chung, có thể thay đổi khi router kết nối lại hoặc hết thời hạn cấp; một số nhà mạng giữ nguyên địa chỉ nhiều tháng, số khác xoay vòng mỗi ngày. Địa chỉ tĩnh không bao giờ thay đổi và thường là tùy chọn trả phí cho doanh nghiệp và máy chủ cần được truy cập tại một địa chỉ cố định. Không loại nào an toàn hơn loại kia. Xem IP tĩnh và IP động.

Với một website, địa chỉ của bạn tiết lộ mạng bạn đang dùng — nhà mạng của bạn — và, qua các cơ sở dữ liệu định vị, khu vực mà mạng đó phục vụ, thường tới cấp thành phố. Nó không tiết lộ tên, địa chỉ nhà, số điện thoại hay lịch sử duyệt web của bạn. Nhà mạng, bên biết thuê bao nào đang giữ địa chỉ nào tại mỗi thời điểm, có thể gắn địa chỉ với bạn; đó là lý do lệnh của tòa án được gửi tới nhà mạng, và là lý do VPN thay đổi bên nào có thể tạo ra mối liên hệ đó. Bài người khác làm được gì với địa chỉ IP của bạn tách bạch rủi ro thật khỏi những lầm tưởng.